الشيخ محمد آصف المحسني
50
دين و زندگانى (فارسى)
سؤال اول كه به ملاحظه حكمت او ، طرح شده بود جوابش اين است كه همه كائنات از كهكشانها گرفته تا ذرات اتمها زير تسلط كامل قانون عليت است ، و اين قانون ، حتى در مورد معجزات انبيا عليهم السلام ، هيچ استثنايى ندارد و هيچ عاقلى هم انتظار ندارد كه قانون عليت از كار بيفتد و يا به نفع او استثناپذير شود ، اعتبار تمام علوم و ترقى و انكشاف آنها ، ( علوم تجربى ، علوم انسانى و علوم دينى ) بر قانون سببيت و عليت استوار است ، اسباب و علل در هر حال در مسببات و معلومات خود اثر گزاراند . چه بد و چه خوب . « 1 » طبيعت اشياى مادى ظرفيت محدودى دارد ، و از لازمه همين محدوديت ، وجود شر قليل در مقابل خير كثير است ، مثلا آب و اتش در زندگانى انسانها نقش كليدى را دارند و همچنين برق و امور ديگر ، ولى گاهى همين چيزها سبب عرق شدن و سوختن بعضى از انسانها و حيوانها و چيزهاى ديگر مىشود . از عقل به دور بود كه خداوند آب و آتش و برق را به خاطر ضرر كم آن نمىآفريد ، تا زندگى ميلياردها انسان در كره زمين ناممكن مىشد ، خوب دقت كنيد كه ترك خير كثير به خاطر شر
--> ( 1 ) و لن تجد لسنه اللّه تبديلا . . تحويلا و درباره اين كه چرا قانون عليت استثناءناپذير است بايد در غير اين كتاب به سخن پرداخت .